Begrijpend lezen, weg ermee?!?!


Door José Breekveldt

Al meer dan twee decennia staat het vak begrijpend lezen op het rooster van de basisscholen. Naar aanleiding van het internationale rapport How in the world do students read? (1992) werd alarm geslagen over de staat van het leesonderwijs op Nederlandse basisscholen. Dit leidde tot reacties van deskundigen zoals Cor Aarnoutse, die in 1982 aan de Katholieke Universiteit Nijmegen was gepromoveerd met het proefschrift Begrijpend Lezen.
Het gevolg was dat er op grote schaal ingezet werd op taalbeschouwelijke activiteiten op willekeurige teksten. Dit vanuit het idee dat kinderen een tekst niet begrijpen als zij geen verbanden kunnen leggen tussen onderdelen van de tekst. Er werden methoden begrijpend lezen en toetsen begrijpend lezen (Cito) ontwikkeld passend in het tijdsbeeld van opbrengst gericht werken. De systematische aanpak was geboren…
Dat het systematisch aanleren van strategieën en de hoeveelheid tijd die besteed wordt aan begrijpend lezen niet zorgt voor meer tekstbegrip werd in 2005 duidelijk in de Periodieke Peiling van het Onderwijs (PPON). Daarnaast is overduidelijk dat maar weinig leerlingen plezier beleven aan begrijpend lezen in de huidige vorm.

Nu rijst de vraag: Wat dan wel? Diverse deskundigen noemen dat leerlingen meer gemotiveerd worden wanneer zij zich gedurende langere tijd kunnen verdiepen in een onderwerp dat hen aanspreekt. Zo gaan leerlingen bij het werken in onderzoeksgroepen vanuit een betekenisvol onderwerp doelgericht op zoek naar het antwoord op hun onderzoeksvragen. Deze betekenisvolle onderwerpen zijn meestal onderwerpen die bij het zaakvakkenonderwijs aan de orde komen. Zij lezen diverse informatieve teksten die aansluiten bij de werkelijkheid. Lezen wordt dan leuk en er ontstaat een need tot read: leerlingen worden nieuwsgierig gemaakt, interesse wordt gewekt, aangespoord om zelf op zoek te gaan naar informatie en het lezen te combineren met het zelf schrijven van verhalen en teksten.
Tekstbegrip, woordenschat en leestechniek worden tijdens het werken in onderzoeksgroepen veelvuldig functioneel geoefend. Het werken in onderzoeksgroepen biedt dan ook vele kansen voor het doelgericht combineren van taal- en kennisdoelen uit het zaakvakkenonderwijs. Zouden we dan eindelijk af kunnen van het vak begrijpend lezen als vak apart?

Met een op maat ontworpen traject kunnen we, samen met u, op school het begrijpend lezen opnieuw vormgeven. Onze taal- en leesexperts zoeken met u naar mogelijkheden die bij de visie, de populatie en de krachten van de leerkrachten passen. Zo kunt u zich profileren met sterk toekomstgericht en betekenisvol onderwijs.

Literatuur
- Elley, B.W. (1992). How in the world do students read? IEA Study of Reading Literacy. Den Haag: International Association for the Evaluation of Educational Achievement.
- PPON-reeks 35: Balans over leesstrategieën in het basisonderwijs Cito (2007)